Төбет тұқымының стандарты

1. Жалпы дене бітімі және жыныстық тип

Кемшіліктер: құрғақ, тым ауыр немесе болбыр дене бітімі; аласа бойлылық немесе шомбалдық; дене пропорциясының қысқалығы; мускулатураның жеткіліксіз дамуы; аталықтарда жыныстық типке сәйкес келмеу, ұрғашы типтес болу; аталық бездердің дамымауы.

2. Мінез-құлық / темперамент

Норма: күшті және төзімді.

Кемшіліктер: жасқаншақтық; енжарлық; шамадан тыс қозғыштық.

Дисквалификациялайтын кемшіліктер: қорқақтық; басқарылмайтын агрессия.

3. Бас

Норма: басы ауыр, ірі, қасүсті және бетсүйек доғалары, төбе қыры мен шүйде төмпешігі жеткілікті дамыған.

Бас сүйегі: орташа кең, сопақша, ұзын. Маңдайы жалпақ, ортасында шағын ойығы бар.

Маңдайдан тұмсыққа өтуі: біртіндеп.

Мұрын ұшы: ірі, қара, біркелкі боялған, танаулары кең. Ашық түсті иттерде қою қоңыр болуы рұқсат етіледі. Төменгі жақтан сәл алға шығып тұрады.

Тұмсығы: бас сүйегінің ұзындығынан біршама қысқа; көз асты толық емес; мұрын ұшына қарай дерлік жіңішкермейді; мұрын ұшы тұсында аздап дөңесі бар. Тұмсық сызығы маңдай сызығына қатысты сәл төмен орналасқан.

Еріндері: қалың. Жоғарғы еріннің жиегі доғал, төменгі ерінді жабады. Ерін жиегінің күңгірт пигментациясы құпталады.

Кемшіліктер: тұмсықтың қысқалығы — бас ұзындығының 1/3-інен кем — немесе ұзаруы — бас ұзындығының 1/2-сінен артық; тым айқын бетсүйектер; шығыңқы қасүсті доғалары; тұмсық пен маңдай сызықтарының параллель болуы; ашық түстерде қоңыр мұрын ұшы.

Ауыр кемшіліктер: жалпы дене бітіміне сәйкес келмейтін — тым ірі, тар, қысқа немесе жеңіл — бас; қатты дөңес маңдай; күмбез тәрізді бас сүйек; маңдайдан тұмсыққа күрт өту; шүйде төмпешігінің өте айқын болуы; тым дөңес бетсүйектер; қасүсті доғаларының болмауы; тұмсықтың маңдайдан ұзын болуы; қайқы немесе үшкір тұмсық; жұқа, жабыса орналасқан еріндер.

4. Жақтары / тістері

Норма: жақтары кең, берік, мықты, жақсы дамыған, иегі анық көрінеді. Қайшы тәрізді тістесу. Үш жастан асқан иттерде тік тістесуге рұқсат етіледі. Тістері толық, өте ірі, ақ, бір-біріне тығыз орналасқан. Күрек тістерінің түбі бір сызықта орналасады.

Кемшіліктер: жасына сай емес мүжілген тістер; аздаған сары қақ немесе эмальдың бұзылуы — тіс бетінің 1/3-іне дейін; төменгі жақтағы күрек тістер түбінің бір сызықта орналаспауы; орташа көлемді тістер; үш жасқа дейінгі тік тістесу; төменгі жақта алғашқы премолярлардың болмауы; артық премолярлар.

Ауыр кемшіліктер: ұсақ, сирек, сары, эмалі қатты бұзылған — тіс бетінің 1/3-інен артық — тістер; жоғарғы жақтағы күрек тістер түбінің бір сызықта орналаспауы; үш жасқа дейінгі тік тістесу; алғашқы премолярлардан басқа бір премолярдың немесе молярдың жетіспеуі; артық тістер.

5. Көздері

Норма: кішкентай, қиғаш орналасқан, алшақ және терең қойылған, қою қоңыр. Ашық түстерде көз түсінің жүн түсіне сай болуы рұқсат етіледі. Көз қиығы бадам тәрізді. Қабақтары қалың, үшінші қабағы айқын. Қабақ жиегінің күңгірт пигментациясы құпталады. Қарасы мәнерсіз, тұнжыраған және ауыр.

Кемшіліктер: күңгірт; ашық қоңыр көздер.

Ауыр кемшіліктер: тік қойылған; сопақша немесе дөңгелек қиықты; шығыңқы; жүн түсінен ашық; әртүрлі түсті; сары, жасыл, көк немесе сұр көздер; бадырақ, ашық, түссіз, сары, жасыл немесе сұр көздер; мазасыз, жүгірмелі қарас; пигментсіз, тым болбыр, қалың, салбыраған қабақтар.

6. Құлақтары

Норма: кішкентай, салбыраған, үшбұрышты, көз деңгейінен сәл жоғары орналасқан. Құлақ түбінің негізі шағын. Күшік кезінде қысқа етіп құлағы кесіледі.

Кемшіліктер: құлақтың көз деңгейінде орналасуы.

Ауыр кемшіліктер: төмен қойылған; жартылай тік; домалақ құлақтар.

7. Мойны

Норма: бас ұзындығына тең, түбінде кең, қуатты, арқа сызығына қатысты 35–45 градус бұрышпен қойылған, өзіне тән, бірақ шамадан тыс емес алқымы бар.

Кемшіліктер: мойынның тым жоғары қойылуы; мускулатураның жеткіліксіз дамуы.

Ауыр кемшіліктер: мойынның тым жоғары немесе төмен қойылуы; алқымның болмауы немесе шамадан тыс дамуы.

8. Дене бітімі

Жоғарғы сызығы: еркін тұрған кезде ит босаң тұрады. Бұл ретте жоғарғы сызықта аздаған бірқалыпты иілім болады; оның ең төменгі нүктесі — қайта ойысу, ал ең жоғарғы нүктелері — шоқтық пен жамбас төмпешіктері. Қозғалыста немесе ширыққан тұрыста шоқтықтан бастап жоғарғы сызық түзу, серпімді және берік болады. Мускулатурасы қуатты, омыртқалардың қылқанды өсінділерінің ұштары білінбейді.

Шоқтығы: жақсы айқындалған, кең, ұзын — қайта ойысуға дейін жететін — қуатты, әсіресе аталықтарда.

Арқасы: берік, кең, мускулатурасы жақсы дамыған, қайта ойысуы сәл ғана байқалады.

Бел тұсы: кең, берік, серпімді, қуатты мускулатурамен жақсы толған. Табиғи тұрыста сәл дөңес, ширыққан тұрыста және желісте түзу.

Сауыры: ұзын, кең, жалпақ, еңкіш, бұлшықетті.

Кеудесі: көлденең қимасы сопақ, көлемді, орташа кең, ұзын, терең, жауырыннан кейін кеңейеді, шынтақ деңгейіне дейін немесе сәл төмен түседі; жалған қабырғалары ұзын. Төс асты аздап айқындалған.

Іші: орташа тартылған.

Кемшіліктер: мускулатураның жеткіліксіз дамуы; шоқтығының әлсіз айқындалуы; арқасының тарлығы; қайта ойысудың тым айқын болуы; белінің сәл тар не сәл дөңес болуы; сауырының домалақ, қысқа немесе қатты қиғаш болуы; кеудесінің терең еместігі — шынтаққа 2–3 сантиметрден артық жетпеуі; көлемінің жеткіліксіздігі; қабырғаларының тым дөңестігі; ішінің тым тартылуы немесе салбырауы.

Ауыр кемшіліктер: жоғарғы сызықтың дөңес, қатайған немесе салбыраңқы, жұмсақ болуы — еркін де, ширыққан тұрыста да және қозғалыста да; мускулатурасының дамымауы; шоқтығының айқын емес, төмен, тар немесе қысқа болуы; арқасының тар, қысқа, салбыраңқы немесе бүкір болуы; қайта ойысудың болмауы; белінің тар, тым дөңес болуы; сауырының тар, қысқа, қатты қиғаш немесе көлденең болуы; кеудесінің жалпақ, тар, таяз, дамымаған немесе бөшке тәрізді болуы; жалған қабырғаларының тым қысқа болуы; төс астының тым айқын болуы; белінің ұзын, ішке кіріңкі не тым дөңес болуы; ішінің қатты тартылып кетуі.

9. Құйрығы

Норма: жоғары қойылған, жуан. Күшік кезінде кесіледі, көбіне ұзындығының шамамен 1/3 бөлігі қалдырылады. Кесілмеген күйінде орақ тәрізді төмен түсіп, тілерсек буындарына дейін жетеді.

Кемшіліктер: жіңішке құйрық.

Ауыр кемшіліктер: төмен қойылған құйрық.

10. Алдыңғы аяқтары

Норма: жеткілікті ұзын, берік, бұлшықетті; алдынан қарағанда түзу және бір-біріне параллель. Шынтаққа дейінгі биіктігі шоқтық биіктігінің жартысына тең немесе одан сәл артық.

Иықтары: бұлшықетті, берік. Иық-жауырын буынының бұрышы жеткілікті айқын. Жауырындары ұзын, қиғаш орналасқан.

Шынтақтары: қатаң артқа бағытталған.

Білектері: түзу, берік, көлденең қимасы дөңгелек. Білезік буыны анық көрінеді.

Сирағы: кең, берік, сәл еңкіш қойылған.

Кемшіліктер: мускулатураның жеткіліксіз дамуы; аяқтардың тар, жақындасқан немесе тым кең қойылуы; иық-жауырын бұрышының жеткіліксіз болуы; шынтақтардың сәл сыртқа немесе ішке бұрылуы; тым еңкіш сирақ; аяқ ұштарының сәл сыртқа не ішке бұрылуы.

Ауыр кемшіліктер: қысқа; аяқ сүйектерінің қисық немесе деформацияланған болуы; мускулатураның дамымауы; жауырынның тік қойылуы; шынтақтардың қатты сыртқа немесе ішке бұрылуы.

11. Артқы аяқтары

Норма: берік, бұлшықетті. Артынан қарағанда түзу және бір-біріне параллель, алдыңғы аяқтармен үйлесімді. Алдыңғы аяқтарға қарағанда сәл кеңірек қойылған. Барлық буындарының бұрыштары жақсы айқындалған.

Сандары: кең, мускулатурасы жақсы дамыған. Сан сүйектері аздап еңкіш орналасқан.

Сирақтары: берік, мускулатурасы дамыған, қиғаш қойылған. Сіңірлері қалың, серпімді; өкше төмпешігі жақсы айқындалған, домалақ.

Тізе және тілерсек буындары: жақсы айқындалған, анық сызылған.

Табандары: берік, тік қойылған. Аяқтары ірі: алдыңғылары домалақ, артқылары сәл ұзынша; күмбезді, саусақтары берік әрі тығыз жиналған. Аяқ жастықшалары қалың, терісі қатты және қалың.

Кемшіліктер: буын бұрыштарының жеткіліксіз айқындалуы; аяқтардың кең, жақындасқан немесе тар қойылуы; шықшыт саусақтардың болуы — алынбаған жағдайда; саусақтардың сәл жазылыңқы немесе біршама жалпақ болуы.

12. Жүрісі / қозғалысы

Норма: үнемді, еркін, жеңіл. Желісте жоғарғы сызығы тегіс және берік, алдыңғы және артқы аяқ буындары еркін жазылады, арқа мен бел серпімді жұмыс істейді. Тән аллюрлері — асықпайтын адым және аяқтарын ізбе-із қоятын бірқалыпты, жер бауырлайтын желіс.

Кемшіліктер: буындардың жеткіліксіз еркін жазылуы.

13. Терісі

Норма: қалың, тығыз, серпімді, тері асты тіні жақсы дамыған, мускулатураға қатысты қозғалмалы. Мойын тұсында өзіне тән алқым түзеді.

Кемшіліктер: серпімсіз тері.

14. Жүні

Норма: жүні қалың, қатқыл, түзу, түбіті жақсы дамыған, бірақ ұзын емес — қылшық жүннен қысқа. Бас пен аяқтардың алдыңғы жағында жүн қысқа, түзу, денеге тығыз жатады. Мойнында ұзындау жабын жүн «жаға» түзеді, ол әсіресе аталықтарда жақсы дамиды; сандарының артқы жағында «шалбар» болады. Тамақ пен алқым аймағында жүн ерекше қалың және тығыз. Жүн жабынының ұзындығы 10–15 сантиметрге дейін, жүн денеге жақсы жатады, әшекей жүн әлсіз дамыған және көзге түспейді.

Кемшіліктер: жүннің денеге тығыз жатпауы; түбітінің қылшық жүнмен бірдей немесе одан ұзын болуы; саусақ арасындағы жүннің ұзын, қалың және жұмсақ болуы — саусақтан ұзын.

15. Түсі

Норма: табиғи түстер мен реңктердің барлығы тән: сары, ақшыл-сары, қызыл, сұр, қоңыр, қара.

Кемшіліктер: теңбілді — түрлі түсті дақтардың үлесі 30 пайыздан аз; ақ; біртұтас түс.

16. Өлшемі

Шоқтық биіктігі сегізкөз биіктігіне тең; бас ұзындығы шоқтық биіктігінің кемінде 40 пайызын құрайды; дене ұзындығы шоқтық биіктігін шамамен 10 пайызға артық, бұл ретте аталықтар ұрғашыларға қарағанда сәл ықшам. Аталықтардың оңтайлы биіктігі — 72–75 см, ұрғашылардікі — 65–70 см.

Дисквалификациялайтын кемшіліктер

Қорқақтық, холериктік, басқарылмайтын ашушаңдық; біржақты немесе толық крипторхизм; кем тістесу; алға тістесу; тістердің толық болмауы — кез келген үйлесімде екіден көп тістің болмауы; әртүрлі көз түсі; қоңыр түс — мұрын ұшы, қабақ жиегі және еріндері қоңыр болған жағдайда — немесе көк түс — мұрын ұшы, қабақ жиегі және еріндері сұр болған жағдайда — кез келген үйлесімде; бұйра жұмсақ жүн; буындардың әлсіз бекітілуі, теңгерімсіз қозғалыс; ұрғашы типтес аталықтар.

Ескерту: аталықтарда ұмаға толық түскен, қалыпты дамыған екі аталық без болуы тиіс.